فقط 2 خودرو در قرعهکشی وارداتیها؛ آیا واردات دولتی به بنبست رسیده است؟
دومین قرعهکشی وارداتیها با عرضه تنها دو خودرو برگزار شد؛ نشانهای از بنبست واردات دولتی.
دومین مرحله از عرضه خودروهای وارداتی در سال ۱۴۰۴ با قرعهکشی رسمی به پایان رسید؛ اما آنچه بیش از هر چیز توجه بازار و کارشناسان را به خود جلب کرد، نه برند خودروها، نه قیمتها و نه حتی شرایط فروش، بلکه تعداد خودروهای عرضهشده بود: فقط دو مدل! در شرایطی که بازار خودروهای وارداتی همچنان با عطش تقاضا و ناترازی شدید مواجه است، این عرضه محدود و نمادین، بیش از آنکه نشانهای از تداوم سیاست واردات باشد، بهنظر میرسد مهر تأییدی بر ناکارآمدی ساختار دولتی در مدیریت این حوزه است.
از ۲۸ مدل به ۲ مدل؛ سقوط آزاد در تیراژ عرضه
در تیرماه امسال، نخستین مرحله از عرضه خودروهای وارداتی با مشارکت ۱۴ شرکت و عرضه ۲۸ مدل مختلف در تیراژی حدود ۱۲ هزار دستگاه برگزار شد. آن رویداد، هرچند با انتقاداتی همراه بود، اما حداقل از نظر تنوع و حجم، نشانهای از باز شدن مسیر واردات تلقی میشد.
اما حالا، در دومین مرحله، تنها دو مدل خودرو (زوتی DL5 و چانگان CS55 پلاس) آن هم از سوی یک شرکت، به قرعهکشی گذاشته شدهاند. این کاهش چشمگیر، نهتنها سیگنال منفی به بازار میدهد، بلکه نشان میدهد که واردات خودرو در ساختار فعلی، به بنبست رسیده است.
بیشتر بخوانید: فروش نقدی آبان 1404 کامیونهای سنگین ایرانخودرو دیزل آغاز شد
آمار گمرک چه میگوید؟
براساس آخرین دادههای رسمی گمرک، در نیمه نخست سال جاری حدود ۲۵ هزار دستگاه خودرو به ارزش تقریبی ۵۰۰ میلیون دلار ترخیص شدهاند. این آمار نسبتبه مدت مشابه سال گذشته، رشد ۲۶ درصدی در تعداد و ۴۰ درصدی در ارزش را نشان میدهد. اما نکته کلیدی اینجاست که تمام این خودروها مربوط به ثبت سفارشهای سال ۱۴۰۳ هستند. از ابتدای سال جاری تا پایان شهریور، نه ارزی به واردکنندگان تخصیص داده شد و نه ثبت سفارشی انجام گرفت. تازه در مهرماه، سهمیهبندیها بهصورت محدود آغاز شد.
به بیان دیگر، آنچه امروز بهعنوان عرضه در بورس یا قرعهکشی انجام میشود، بازمانده واردات سال گذشته است. در نتیجه، نهتنها روند واردات جدید متوقف مانده، بلکه عرضههای فعلی نیز صرفاً مصرف موجودی انبارهاست.
بیشتر بخوانید: ۳۰ دستگاه برای کل ایران؛ ماموت خودرو ID-UNYX را قطرهچکانی وارد بورس کرد
بوروکراسی یا بنبست؟
در شرایطی که بازار خودرو با کمبود عرضه، افزایش قیمت و تقاضای انباشته مواجه است، انتظار میرفت که دولت و وزارت صمت با تسهیل فرآیند واردات، به تنظیم بازار کمک کنند. اما آنچه در عمل رخ داده، تعلل، بوروکراسی سنگین و انحصارطلبی در تصمیمگیری است. پیشنهادهایی مانند استفاده از ارز اشخاص یا منابع ایرانیان خارج از کشور، بیش از دو سال پیش مطرح شد، اما به دلیل تردید و مقاومت ساختار دولتی، هیچگاه به مرحله اجرا نرسید.
نتیجه این تعلل، فرصتسوزی گستردهای بود که میتوانست با آزادسازی واردات و واگذاری آن به بخش خصوصی، بازار را متعادل کند. اما امروز، با وجود همه وعدهها، واردات خودرو همچنان در انحصار نهادهایی است که نه توان اجرایی دارند و نه انگیزه رقابتی.
بیشتر بخوانید: قیمت نهایی کرولا کراس هیبرید در آبان 1404 اعلام شد؛ تویوتا وارد فاز تحویل شد
آیا وقت خروج دولت از واردات نرسیده است؟
با نگاهی به تجربه کشورهای موفق در حوزه واردات خودرو، یک نکته مشترک به چشم میخورد: دولتها نقش تنظیمگر دارند، نه بازیگر مستقیم. در ایران اما، دولت همچنان اصرار دارد که خود واردکننده باشد، خود قیمتگذار باشد و خود توزیعکننده. این در حالی است که بازار خودرو، بهویژه در بخش وارداتی، نیازمند چابکی، رقابتپذیری و شفافیت است؛ ویژگیهایی که در ساختار دولتی جایی ندارند.
اگر وزارت صمت و سایر نهادهای ذیربط، واقعاً دغدغه تنظیم بازار و حمایت از مصرفکننده را دارند، بهترین تصمیم، خروج از فرآیند واردات و واگذاری کامل آن به شرکتهای تخصصی و بخش خصوصی است. در غیر این صورت، باید منتظر ماند و دید که آیا عرضههای بعدی نیز به همین شکل نمادین و محدود ادامه خواهد یافت یا نه.
