سهمیه خودرو به کالای دلالی تبدیل شد؛ حمایت از مادران و جانبازان به سود واسطهها ختم شد
سیاستهای حمایتی خودرو به چرخه رانت تبدیل شدهاند؛ مادران و جانبازان به دلالان ناخواسته بدل شدهاند و عدالت قربانی امتیاز فروشی شده است.
بازار خودرو ایران در سالهای اخیر با ناترازی شدید عرضه و تقاضا مواجه بوده؛ بحرانی که با سیاستهای حمایتی دولت نهتنها بهبود نیافته، بلکه به بستری برای رانتخواری تبدیل شده است. طرحهایی که با نیت حمایت از مادران و جانبازان طراحی شده بودند، حالا به ابزاری برای سودجویی واسطهها بدل شدهاند.
در طرح «جوانی جمعیت»، ۵۰ درصد ظرفیت فروش خودرو به مادران اختصاص یافته؛ بدون آنکه سازوکاری برای مصرف واقعی خودرو وجود داشته باشد. نتیجه؟ فروش فوری خودرو پس از تحویل و سود چندصد میلیونی از فاصله قیمت کارخانه و بازار آزاد. این سود از جیب متقاضیان عادی پرداخت میشود؛ همانهایی که در قرعهکشیها ناکام میمانند و مجبورند همان خودرو را با قیمت چند برابر خریداری کنند.
سهمیهای که به جای حمایت، شکاف اقتصادی را عمیقتر کرد
در شرایطی که تنها ۳۰ درصد از ظرفیت فروش خودرو به متقاضیان عادی اختصاص دارد، شانس برنده شدن برای آنها به کمتر از یک صدم درصد رسیده است. این یعنی عدالت در تخصیص، جای خود را به امتیازهای قابل فروش داده؛ امتیازهایی که نه به مصرفکننده واقعی، بلکه به دلالان سود میرساند.
سیاست تشویق فرزندآوری در ذات خود آیندهنگرانه است، اما اجرای آن از مسیر تخصیص خودرو، اشتباهی استراتژیک محسوب میشود. در بازاری محدود، تزریق امتیاز ویژه به گروههای خاص تنها به افزایش شکاف طبقاتی و التهاب بیشتر منجر میشود.
بیشتر بخوانید: کنترل خودرو با چشم؛ پتنت جدید فولکسواگن رانندگی را وارد فاز خطر کرد
جانبازان؛ قربانیان احترام بدون ساختار
در سوی دیگر، جانبازان قرار دارند؛ قشری که احترام به آنان وظیفهای ملی است. اما تخصیص خودرو بهعنوان ابزار حمایت، آنان را نیز ناخواسته وارد چرخه رانت کرده است. خودروهایی با سهمیه جانبازان، گاه سودی چندمیلیاردی برای واسطهها ایجاد کردهاند؛ در حالی که خود جانباز نه خودرو متناسب شرایط جسمی خود را دریافت کرده و نه از خدمات درمانی پایدار بهرهمند شده است.
نمونههایی مانند واردات هوندا سیویک تایپ R با سود ۱۵ میلیارد تومانی، نشان میدهد که سهمیهها به کالای تجاری تبدیل شدهاند؛ نه ابزار حمایت.
بیشتر بخوانید: مزدا CX-50 با قیمت قطعی وارد ایران شد؛ تحویل ۴۵ روزه ویژه جانبازان کلید خورد
تجربه جهانی؛ حمایت واقعی یعنی خدمات واقعی
در کشورهای توسعهیافته، حمایت از خانوادههای دارای فرزند و ایثارگران بر پایه خدمات واقعی انجام میشود: مسکن، خودروهای مناسب شرایط جسمی، خدمات درمانی، یارانههای بلندمدت و امکانات کودکمحور.
در ایران اما همهچیز به سهمیه خودرو خلاصه شده؛ سهمیهای که بهجای حمایت، به کالایی برای دلالان تبدیل شده و فلسفه عدالت را زیر سؤال برده است.
بیشتر بخوانید: پایان بازی با زمان تحویل خودرو؛ «روز کاری» از قراردادها حذف شد
پایان اعتماد عمومی؛ وقتی سیاست به سود واسطهها ختم میشود
سهم مادران و جانبازان از عدالت، نباید در چند میلیون تومان سود خلاصه شود. حمایت واقعی یعنی ایجاد فرصت برای زندگی بهتر، نه توزیع امتیاز برای دلالی بیشتر.
تا زمانی که سیاستهای رفاهی در قالب امتیازهای قابل فروش ادامه یابد، عدالت قربانی خواهد شد و اعتماد عمومی در جاده سیاستهای غلط از بین خواهد رفت. رانت خودرو، زخمی باز بر پیکر عدالت است؛ زخمی که با هر قرعهکشی، عمیقتر میشود.
